تبلیغات
کوچ kooch

کوچ kooch
ماه فرو ماند از جمال محمد(ص) سرو نباشد به اعتدال محمد(ص) 
قالب وبلاگ

در این مقاله از اواخر قرن سوم تا قرن دهم هجری تألیف یافته به بیش از چهل گویش ایرانی اشاره شده است که فهرست آنها را در زیر می‌آوریم:

۱ارانی:

گویش ناحیه اران و بردع در قفقاز بوده است. اصطخری و مقدسی از آن یاد کرده‌اند.

مقدسی درباره آن می‌نویسد: « در اران سخن می‌گویند و فارسی ایشان قابل فهم است و در حروف به خراسانی نزدیک است».

۲-مراغی:

حمدالله مستوفی می‌نویسد: « تومان مراغه چهار شهر است: مراغه و بسوی (؟) و خوارقان و لیلان... مردمش سفید چهره و ترک وش می‌باشند... و زبانشان پهلوی مغیر است».

در نسخه دیگر « پهلوی معرب » ثبت شده و محتمل است که در این عبارت کلمهی معرب تصحیف مغرب باشد، یعنی گویش پهلوی مغربی. زیرا که در غالب آثار نویسندگان بعد از اسلام همه‌ی گویش‌های محلی را که با زبان فارسی دری متفاوت بوده به لفظ عام پهلوی یا فهلوی می‌خواندند.

۳-همدانی و زنجانی:

مقدسی درباره‌ی گویش این ناحیه تنها دو کلمه زیر را ثبت کرده است: « واتم » و « واتوا».

شمس قیس رازی یک دو بیتی را در بحث از وزن فهلویات آورده و آن را از زبان « مردم زنگان و همدان» می‌شمارد.

 ۴-کردی:

یاقوت حموی قصیدهای ملمع از یک شاعر کُرد به نام « نوشروان بغدادی » معروف به « شیطان العراق» در کتاب خود آورده است.

۵-خوزی:

گویش مردم خوزستان که در روایات حمزه اصفهانی و ابن الندیم نیز از جمله زبانهای متداول در ایران ساسانی شمرده شده است. اصطخری درباره‌ی گویش این ناحیه می‌نویسد: « عامه‌ی ایشان به فارسی و عربی سخن می‌گویند، جز آنکه زبان دیگری دارند که نه عبرانی و نه سریانی و نه فارسی است ». و ظاهرا مرادش گویش ایرانی آن سرزمین است.

مقدسی نیز دربارهی گویش مردم خوزستان نکاتی را ذکر میکند که گویا مربوط به فارسی متداول در خوزستان است، نه گویش خاص محلی.

۶-دیلمی:

اصطخری درباره‌ی این ناحیه می‌نویسد: « زبانشان یکتاست و غیر از فارسی و عربی است».

مقدسی نیز میگوید: « زبان ناحیه‌ی دیلم متفاوت و دشوار است».

۷-گیلی یا گیلکی:

ظاهراً گویشی جداگانه از دیلمی بوده است. اصطخری می‌نویسد: « در قسمتی از گیلان (جیل) تا آنجا که من دریافته‌ام طایف‌های از ایشان هستند که زبانشان با زبان جیل و دیلم متفاوت است».

و مقدسی می‌گوید: « گیلکان حرف خاء ( یا حاء ) به کار میبرند».

۸- طبری یا (مازندرانی):

این گویش دارای ادبیات قابل توجهی بوده است. می‌دانیم که کتاب « مرزبان نامه » به گویش طبری تألیف شده بود و از آن زبان به فارسی دری ترجمه شده است.

ابن اسفندیار دیوان شعری را به زبان طبری با عنوان « نیکی نامه » ذکر می‌کند و آن را به « اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین » مؤلف « مرزبان نامه » نسبت می‌دهد. در « قابوس نامه » نیز دو بیت به گویش طبری از مؤلف ثبت است. ابن اسفندیار از بعضی شاعران این سرزمین که به گویش طبری شعر می‌گفته‌اند یاد کرده و نمونه‌ای از اشعار ایشان را آورده است. در « تاریخ رویان » اولیاء الله آملی نیز ابیاتی از شاعران مازندرانی به گویش طبری ضبط شده است.

اخیراً چند نسخهی خطی از ترجمه‌ی ادبیات عرب به گویش طبری و نسخه‌هایی از ترجمه و تفسیر قرآن به این گویش یافت شده که از روی آنها می‌توان دریافت که گویش طبری در قرنهای نخستین بعد از اسلام دارای ادبیات وسیعی بوده است. مجموعه‌ای از دو بیتی‌های طبری که به « امیری » معروف و به شاعری موسوم به « امیر پازواری » منسوب است، در مازندران وجود داشته که « برنهارد درن » خاورشناس روسی نسخه آنها را به دست آورده و زیر عنوان « کنزالاسرار » در سن پطرز بورگ (یا - سن پطرز بورغ) با ترجمه‌ی فارسی چاپ کرده است.

مقدسی می‌نویسد که زبان طبرستان به زبان ولایت قومس و جرجان نزدیک است، جز آنکه در آن شتابزدگی هست.

۹-گشتاسف:

دربارهی مردم این ناحیه (در قفقاز کنار دریای خزر میان رودهای ارس و کر) حمدالله مستوفی مینویسد: « زبانشان پهلوی به جیلانی باز بسته است».

۱۰- قومس و جرجان (گرگان):

مقدسی در ذکر زبان مردم این دو ناحیه می‌نویسد: « زبانشان به هم نزدیک است. می‌گویند « هاده » و « هاکن » و شیرینیای در آن هست.»

۱۱- رازی:

مقدسی درباره‌ی اهل اقلیم الجبال می‌نویسد: زبانهای گوناگونی دارند. اما در ری حرف « راء » را به کار می‌برند. می‌گویند: « راده »و « راکن». از زبان رازی در جاهای دیگر نیز اطلاعاتی داده‌اند. شاعری به نام « بندار رازی » اشعاری به زبان مردم این شهر دارد که از آن جمله چند بیتی در « المعجم » ثبت است.

۱۲- رامهرمزی:

درباره‌ی زبان مردم این ناحیه، مقدسی تنها اشاره میکند که: « زبانی دارند که فهمیده نمی‌شود».

۱۳- فارسی:

اصطخری درباره‌ی یکی از سه زبان متداول در استان فارس می‌نویسد: « فارسی زبانی است که به آن گفتگو می‌کنند، و همه‌ی مردمان فارس به یک زبان سخن می‌گویند، که همه آن را می فهمند، مگر چند لفظ که متفاوت است و برای دیگران دریافتی نیست».

۱۴- فهلوی یا پهلوی:

بنابر نوشته اصطخری « زبان نوشتن عجم - ظاهراً یعنی ایرانیان غیر مسلمان - و وقایع و نامه نویسی زرتشتیان (زردشتیان) با یکدیگر پهلوی بوده که برای دریافتن عامه به تفسیر احتیاج داشته است». و گمان میرود مراد او همان زبان است که در حدود اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری چند کتاب دینی زرتشتی مانند « دینکرد » و « بندهش » را به آن تألیف کرده‌اند.

۱۵- کرمانی:

مقدسی می‌نویسد که: « زبان مردم این سرزمین قابل فهم است و به خراسانی نزدیک است».

اصطخری آورده است که: « زبان مردم کرمان همان زبان فارسی است».

۱۶- مکری:

بر حسب نوشته‌ی اصطخری زبان مردم مکران، فارسی و مکری بوده است.

مقدسی نوشته است که: « زبان مردم مکران وحشی است».

۱۷- بلوچی:

اصطخری نوشته است که: « بلوچان و اهل بارز جز فارسی زبان دیگری نیز دارند».

۱۸- کوچی یا قفصی:

طائفه قفص یا کوچ که ذکر ایشان در بیشتر موارد و منابع با بلوچان یک جا میآید، بر حسب نوشتهی اصطخری بجز فارسی زبان دیگری نیز داشتهاند که « قفصی » خوانده شده است.

مقدسی درباره طوایف « کوچ و بلوچ » مینویسد: « زبانشان نامفهوم است و به سِندی شبیه است».

۱۹- نیشابوری:

بر حسب نوشتهی مقدسی، زبان مردم نیشابور فصیح و قابل فهم بوده است، جز آنکه آغاز کلمات را کسره میدادند و « یائی » بر آن میافزودند. مانند: « بیگو »، « بیشو »، و « سین » ای بیفایده (به بعضی صیغههای فعل) علاوه میکردند. مانند: « بخردستی »، « بگفتستس »، « بخفتستی » و آنچه به این میماند. و در آن سستی و لجاجی بوده است. و مینویسد که: « این زبان برای خواهش مناسب است».

۲۰- هروی:

مسعودی مینویسد که: « بهرام همه‌ی زبانها را می‌دانست و در خشم به عربی، در جنگ به ترکی، و در مجلس عام به زبان دری و با زنان به زبان هروی سخن می‌گفت.

مقدسی می‌نویسد: « زبان مردم هرات وحشی است و در همه‌ی اقالیم وحشی‌تر از زبان هرات نیست.» و این زبان را زشت شمرده و برای طویله مناسب دانسته است.




طبقه بندی: آداب ، گویش ها ، پوشش ها ، رسوم در استان،
برچسب ها: زبان ها، ایران باستان،
[ دوشنبه 22 خرداد 1391 ] [ 08:12 ق.ظ ] [ ولی اله عنبری ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ


در این وبلاگ سعی شده با بررسی و شناخت فرهنگ و تمدن غنی لری مخاطب آشنا شود و فرهنگ ها و آداب وسنن گذشتگان به نحوی موثر به نسل حال و آینده انتقال یابد . تلاش برآن است که حقایق مهم تاریخی استان منتشر شود تا ضمن بهره لازم بتوانیم اثرات مثبتی در جامعه داشته باشیم. ضمنا" جهت جذابیت بیشتر در این وبلاگ از موضوعات و لینکهای متنوعی استفاده خواهد شد . امید است بیننده گان محترم بهره کافی و وافی را از موضوعات ببرند .

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب
آهنگ
نظر سنجی
ذکر ایام
هفته آب و هوا اوقات شرعی
لیگ برتر فوتبال ایران
استخاره با قرآن کریم
استخاره آنلاین با قرآن کریم

دیکشنری آنلاین

.

آپلود نامحدود از وب سایت متیل

آپلود عکس


منع کپی برداری ارسال لینک داغ کن - saedeconomy.mihanblog.com دعای فرج

اللّهُمَّ كُنْ لِوَلِیِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی كُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِدا ‏وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَك َطَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً

موتورجستجوگر

Google

دنا
در كل اینترنت ،گوگل
درزیبا وب

آمار Web Analytics